Een Europese anti-slipcursus

Soros in Duitsland (Foto Reuters)

Een frontale aanval. Iets anders valt er niet te maken van de speech die superbelegger George Soros gisteren aan de Humboldt Universiteit in Berlijn hield. In het hol van de leeuw verweet Soros de Duitsers “de Europese Unie in gevaar brengt” met hun dogmatische benadering van het wegwerken van het begrotingstekort. In plaats van een verantwoordelijke rol op zich te nemen, die past bij de positie van Duitsland in de eurozone, trapt Duitsland op de rem.

Duitsland, stelt Soros, behandelt de rest van Europa zoals de Griekse herbergier Procrustes zijn gasten behandelde: zij die te kort waren voor het bed werden uitgerekt en van hen die te lang waren werden de benen afgezaagd.

De Duitsers hebben helaas niet door wat ze aan het doen zijn, meent Soros. Die kritiek sluit wonderwel aan bij een stijgende onrust bij Nederlandse ambtenaren over de onkunde op het Duitse ministerie van Financiën. Zij  constateerden al eerder in de crisis dat de Duitsers geen idee hebben waar het mee bezig is, omdat het ontbreekt aan de de juiste mensen met de juiste kennis van zaken, zo vertelde een anonieme ambtenaar laatst.

Soros analyseert in zijn speech allereerst wat de vier structurele fouten zijn in de euro.

  1. De grootste fout is het ontbreken van een gemeenschappelijk begrotingsbeleid.
  2. Een minder bekende fout is volgens Soros het geloof in stabiliteit van financiële markten. Daar schreef hij al eerder een boek over. De kern van Soros’ kritiek: het is een verkeerde veronderstelling dat financiële markten altijd naar evenwicht tenderen. Er is een minstens zo grote kans dat financiële markten bubbels creëren. De introductie van de euro heeft voor zo'n bubbel gezorgd in landen die dankzij het vertrouwen in de nieuwe munt tegen zeer lage kosten geld konden lenen (Spanje, Griekenland) terwijl hun economische basis dat eigenlijk niet verantwoord maakte.
  3. De euro wordt alleen beschermd tegen inflatie, en niet tegen de mogelijkheid van deflatie. De taak die de Europese Centrale Bank heeft gekregen bij de introductie van de euro (inflatie op of net onder de 2 procent houden) is daarmee asymmetrisch, stelt Soros, en dat komt omdat de Duitsers vanwege hun verleden doodsbang zijn voor inflatie. Daarom heeft het verdrag van Maastricht ook geen zogenoemde bailout clausule voor landen die in de problemen komen.
  4. Het zwaarste defect aan de hele euro-constructie is dat er geen ruimte is voor fouten. Een land moet zich houden aan de criteria van het Verdrag, zonder dat er een mechanisme is om dat ook daadwerkelijk aan de lidstaten op te leggen. Nu veel landen in de eurozone de 3-procentsgrens al lang uit het oog verloren zijn, is de enige respons dat ze daar weer snel naar terug moeten keren, ongeacht of dat een spiraal van deflatie met zich mee gaat brengen. Daarmee wordt voorbij gegaan aan een belangrijke les uit de Grote Depressie van de jaren dertig. het gevolg kan zijn dat Europa een lange periode van stagnerende groei tegemoet gaat, die zal leiden tot ontevreden heid en sociale onrust.

Soros drukt de Duitsers op het hart de leidende rol die het land tot nu toe gespeeld heeft in Europa weer naar zich toe te trekken. niet door te laten zien dat het het hardst kan bezuinigen, maar door slim economisch beleid te voeren. Dat betekent volgens Soros niet alles op alles zetten om de meest concurrerende economie in de eurozone te blijven, maar juist flexibel te zijn. Sommige landen hebben nu eenmaal wat meer tijd nodig om uit de crisis te komen dan anderen. En ze hebben daar hulp van buiten voor nodig. Duitsland moet dus niet zijn tekorten terugdringen en weigeren de lonen te laten oplopen, dat werkt contraproductief voor de landen die nu in de grootste problemen zitten.

Soros gebruikte een mooie metafoor voor de marsroute die na Lehman (2008) succesvol is ingezet en nu ook weer navolging zou moeten krijgen:

”This required a delicate two phase maneuver – just as when a car is skidding, first you have to turn the car into the direction of the skid and only when you have regained control can you correct course.”

Wat dan wel te doen? Twee dingen zijn noodzakelijk voordat over beleid gesproken kan worden, meent Soros:

  1. Het moet in Europa mogelijk worden om een stringenter begrotingsbeleid te combineren met een losser monetair beleid. Anders gezegd: overheden halen de teugels aan, terwijl de ECB ze juist laat vieren (bijvoorbeeld door rechtstreeks staatsobligaties op te kopen van probleemlanden, iets wat nu verboden is in het verdrag van Maastricht).
  2. De huidige fase van de crisis is meer een bankencrisis dan een begrotingscrisis, omdat de Europese banken de crisis van 2008 nog niet goed hebben afgesloten. Toen markten hun twijfels begonnen te uiten over de kredietwaardigheid van overheidsschulden was dat de facto de solvabiliteit van de banken die zichzelf hadden volgeladen met staatsobligaties van de zwakke eurolanden die onder druk kwam te staan. Die konden vervolgens geen korte-termijn financiering meer aantrekken waardoor de markt voor commercial paper opdroogde en banken naar de ECB stopten om toch nog korte termijn financiering te krijgen en hun geld weg te zetten. banken zijn nu totaal niet in de positie om staatsobligaties te kopen, terwijl dat hard nodig is. Dat is volgens Soros de belangrijkste reden waarom de risicopremies op staatsobligaties uiteen zijn gaan lopen, het begin van de vicieuze cirkel waarin Europa nu verkeert.

Soros’ kritiek op het gebrek aan eenheid in Europa wordt onderschreven door Citigroup. Aandelenstrategist Jonathan Stubbs schreef gisteren in de Financial Times:

“In particular, it is important for global investors to realise that Europe is a region where one size does not fit all. Our economists expect ongoing economic underperformance from southern Europe relative to northern Europe over the coming quarters and years.”

“The problems in the south are allowing much of the north to be freeriders. Interest rates and the euro are set to be lower for longer. Getting exposure to the beneficiaries of cheap money is likely to be an important driver of performance.”

SITE_bezuiniging(2)

(klik voor grote versie)

Overigens is niet iedereen het eens met Soros (en Krugman en vele andere met name Amerikaanse economen) dat de Duitsers te hard op de rem trappen. Ralph Atkins van de FT meldt vandaag terecht dat Duitsland ondanks zijn bezuinigingspakket van 80 miljard nog steeds een expansief begrotingsbeleid voert, iets wat NRC enkele weken geleden ook al constateerde (zie kaart). En, minder verrassend, de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble verdedigt vandaag in een opiniestuk in de FT te vuur en te zwaard het ingezette beleid.

Op de komende G20 zal de discussie over bezuinigen of stimuleren mede dankzij de Duitsers centraal staan. Wat is de beste oplossing? Roept u maar.

 

http://weblogs.nrc.nl/eurocrisis/2010/06/een-europese-anti-slipcursus/